Tadeusz Rolke – Fischmarkt

Wystawa Tadeusza Rolke ” Fischmarkt” jest prezentowana w krakowskiej Galerii Związku Polskich Artystów Fotografików/ Zpafgallery w ramach Miesiąca Fotografii w Krakowie.

Kurator wystawy: Krzysztof Pijarski. Wernisaż: 31.05.2026. godz. 16:00

Organizacja: Miesiąc Fotografii w Krakowie i Krakowski Festiwal Filmowy oraz ZPAF Okręg Krakowski. Ekspozycja wystawy: od 15.05. do 14.06 2026. Fotografie z archiwum Tadeusza Rolkego udostępniono dzięki życzliwości Galerii Le Guern.

W latach 70. XX wieku zmarły niedawno klasyk polskiej fotografii – Tadeusz Rolke – mieszkał i tworzył w Hamburgu. Jednym jego ulubionych miejsc w metropolii północnych Niemiec stał się niedzielny targ rybny nad rzeką Łabą – Altoaner Fischmarkt. Tętniąca życiem, łącząca funkcje handlowe i towarzyskie przestrzeń zainspirowała cykl fotograficzny Fischmarkt, jaki przypomni Miesiąc Fotografii w Krakowie we współpracy z Krakowskim Festiwalem Filmowym w galerii Związku Polskich Artystów Fotografików. Czarno-białe, reporterskie kadry ukażą to, za co chyba najbardziej ceniona jest twórczość Rolkego – zainteresowanie człowiekiem i jego indywidualnością, poczucie humoru, wyjątkowy zmysł obserwacji.

Wystawa wpisuje się w tegoroczny temat przewodni Miesiąca Fotografii w Krakowie komunikowany hasłem „Unreal Estate” – opowieść o polsko-niemieckich relacjach i splątaniach na szerokim tle Europy Środkowej. Ciekawostka: to nie pierwsza prezentacja cyklu Tadeusza Rolkego w przestrzeni krakowskiej galerii ZPAF. Fischmarkt gościł już w niej (choć wówczas mieściła się ona pod innym adresem) w 1979 roku!

Gdzie się podziały sardynki? — Fischmarkt Tadeusza Rolke

(…)

„Siadaj i napij się” powiada.

Piję; obaj pijemy. Patrzę

na obraz. Masz na nim „SARDYNKI”.

„Tak, czegoś mi tu brakowało”.

„Aha”. Wychodzę i mijają dni

i znów zaglądam. Malowanie

posuwa się, i ja też się posuwam, i dni

również. „A gdzie się podziały

SARDYNKI?” Zostały tylko

litery. „Przeholowałem z tym” mówi Mike.

(…)

Frank O’Hara, Frank O’Hara, Dlaczego nie jestem malarzem, 1957, przeł. Piotr Sommer

Rolke wyjechał do Niemiec we wrześniu 1970 roku. Jak wspomina, miał dość Polski – najpierw był marzec ‘68, a potem interwencja w Czechosłowacji przelała czarę goryczy. Wyjeżdża bez planu. Krótkie stypendium umożliwia mu wyjazd i pomaga w okresie orientowania się w nowej rzeczywistości. Fotograf odwiedza redakcje legendarnych wówczas magazynów ilustrowanych, „Stern” i „Twen” – bez sukcesów. Zatrzymuje się w Hamburgu, który był wówczas centrum prasy kolorowej. Jako największy port w Niemczech, mający historię przynależności do ligi hanzeatyckiej, Hamburg pełnił funkcję okna świat: był miastem żywym i wielokulturowym. Tam realizuje swój pierwszy znaczący materiał – Velgen, poświęcony hipisowskiej komunie, który wzbudził zainteresowanie René Burriego z agencji Magnum. W 1978 roku małżeństwo Rolke odwiedza koleżanka z południa Niemiec. Podczas oprowadzania, pokazują jej jedną z największych atrakcji miasta, targ rybny. O jego atrakcyjności przesądzały nie tyle świeże ryby, ile barwna kultura miejsca i bogate życie nocne społeczności Fischmarktu. Jak wspomina fotograf, odtąd „każda niedziela stała się moim najważniejszym dniem pracy. Wracałem stamtąd wprost do laboratorium, wszystko wywoływałem, robiłem styki i wieczorem miałem pierwsze odbitki”. Efekty swojej pracy zaprezentował po roku w galerii krakowskiego okręgu ZPAF, do której projekt wraca po 47 latach w ramach 23. Edycji Miesiąca Fotografii: Unreal Estate.

Zdjęcia Rolkego pokazują jedno z najbarwniejszych miejsc ówczesnych Niemiec, miejsce, w którym młody emigrant szukający swojego miejsca mógł się schować, ale też odnaleźć. Nie bez znaczenia są też historyczne echa: projekt pobrzmiewa fotografiami Andersa Petersena z legendarnego cyklu Cafe Lehmitz, do którego zdjęcia powstawały w hamburskiej dzielnicy czerwonych latarni, St. Pauli, od końca lat 60., ale który został opublikowany w postaci książki fotograficznej właśnie w 1978 roku. Oba te projekty łączy wspólnota wrażliwości, nastrojenie na inność, otwartość na nienormatywne formy bycia i płynność tożsamości. Lekkość i swoboda mieszają się w nich z głęboką melancholią, bo skierowane do kamery performanse i gesty autokreacji, poza bezpieczną przestrzenią targowisk i nocnych barów, nadal zagrożone są przemocą i wykluczeniem.

Witek Orski i Krzysztof Pijarski

TADEUSZ ROLKE, urodzony w 1929 roku w Warszawie…Uważany za prekursora polskiej fotografii reportażowej, zainteresował się fotografią już jako nastolatek podczas II wojny światowej. Jego pierwszy aparat to ZEISS IKON Baby Box. W wieku 16 lat został wywieziony na roboty do Niemiec. Po wojnie więzień okresu stalinizmu. W 1956 roku otrzymał etat fotografa, pracował w tygodnikach „Stolica” i „Świat”, miesięcznikach „Polska”, „Ty i Ja”. Dla krakowskiego „Przekroju” robił zdjęcia modowe, stając się mistrzem tej dziedziny. Zaprzyjaźniony z warszawską bohemą, fotografował życie artystyczne stolicy. Autor znakomitych portretów pisarzy, malarzy, aktorów, muzyków i piosenkarzy. W 1970 roku wyjechał na 10 lat do Niemiec. Jego zdjęcia ukazywały się w ilustrowanym tygodniku „Stern”, tygodniku „Die Zeit”, tygodniku opinii „Der Spiegel” i czasopiśmie „Art”. Do Polski wrócił na początku lat 80. Wykładał na Wydziale Dziennikarstwa Uniwersytetu Warszawskiego i w Warszawskiej Szkole Fotografii. Za jeden z najważniejszych swoich projektów uznaje cykl zdjęć i album fotograficzny „Tu byliśmy. Ostatnie ślady zaginionej kultury”, opowiadający o śladach społeczności żydowskiej w dzisiejszym krajobrazie Polski. Autor wielu wystaw i albumów. W 2010 roku odznaczony Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis“. Mieszkał w Warszawie pracując do ostatnich dni. Zmarł 14 lipca 2025 roku w wieku 96 lat.

Tadeusz Rolke był niezwykle twórczym artystą i czynnym przez 67 lat członkiem Związku Polskich Artystów Fotografików w Okręgu Warszawskim. W 2024 roku otrzymał tytuł ” Honorowego Członka ZPAF” Lista jego wystaw i publikacji jest wyjątkowo długa, jego ciekawemu życiu i dokonaniom poświęcono niezliczoną liczbę opracowań. Na przykład Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie stworzyło „Archiwum Tadeusza Rolke” [https://artmuseum.pl/pl/archiwum/archiwum-tadeusza-rolke/2243], gromadząc w jednym miejscu obszerny materiał biograficzny i fotograficzny. Sylwetkę artysty przedstawia też portal culture.pl [https://culture.pl/pl/tworca/tadeusz-rolke], ilustrując wyborem najbardziej znanych fotografii.

Pasjonującą lekturą jest autobiografia, opowiedziana Małgorzacie Purzyńskiej w książce „Tadeusz Rolke „Moja namiętność”. W 2019 roku Dom Spotkań z Historią wydał wspaniale opracowany album „Tadeusz Rolke. Fotografie warszawskie.” Ostatnie lata przyniosły jeszcze album „Tu byliśmy” [https://fototapeta.art.pl/2021/tbr.php].