Jowita Mormul – Kluczowe pytania – wystawa

Wystawa zorganizowana w ramach Cracow Art Week Krakers 2026.

Zapraszamy do wystawę Jowity Mormul „Kluczowe pytania” do krakowskiej Galeria ZPAF / zpafgallery, ul. św. Tomasza 24, Kraków. Wernisaż w piątek 24 kwietnia o godz. 19:00, ekspozycja do 9 maja 2026.

Organizator: Okręg Krakowski ZPAF. Kuratorka: Danuta Węgiel.

Galeria czynna w czasie KRAKERS od 25.04. do 28.04. 2026., w godz. 12:00 – 18:00.

Kluczowe pytania

Wystawa prezentuje kolejną odsłonę projektu, którego bohaterem jest kolekcja rodzinnych kluczy. Dlaczego właśnie klucze są przedmiotami, które towarzyszą mojej rodzinie, mimo wielokrotnie zmienianych miejsc pobytu, podczas każdej kolejnej dobrowolnej i przymusowej przeprowadzki? Zabrane odruchowo, irracjonalnie, może na pamiątkę, może z nadzieją powrotu – stały się zaczątkiem wciąż rosnącego zbioru. Niepotrzebne klucze, które straciły swoją funkcję i nie mają już czego otwierać, są materialnym śladem istnienia miejsc opuszczonych, dopasowanych zamków. Same zdają się nosić w sobie ślad wszystkich dłoni, które je dotykały. Jestem czwartym pokoleniem, które je przechowuje i nie mam następców.

Na razie gest kolekcjonera uratował je przed śmietnikiem. Jaka była przeszłość tych kluczy?

A jaka będzie ich przyszłość? Czy tylko ja mam takie kluczowe pytania?

Projekt powstał w latach 2004 – 2016

Jowita Mormul – artystka wizualna, tworzy w obszarze nowych mediów i sztuk plastycznych. Doktor habilitowany sztuki w dziedzinie sztuk filmowych. Od 2018 na stanowisku profesorki uczelni w Instytucie Sztuk Wizualnych Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach. Stypendystka nagrody im. Hanny Rudzkiej-Cybisowej oraz Ministerstwa Kultury i Sztuki. Członkini Związku Polskich Artystów Plastyków (od 1998 roku) i Związku Polskich Artystów Fotografików (od 2001). Jej prace były prezentowane na wielu wystawach indywidualnych i zbiorowych w kraju i za granicą (m. in. w Luksemburgu, Rzymie, Wilnie, Skopje, Strasburgu, Budapeszcie, Ohio, Wielkiej Brytanii).

Trzynaście kluczy
Trzynastu kluczom z mojej kolekcji towarzyszą powiązane z nimi historie. W przypadku najstarszych zdążyłam zapytać o ich przeznaczenie moje babcie. Jeden podobno otwierał album rodzinnych dagerotypii, inny – kłódkę w piwnicy, a jeszcze inny służył do nakręcania zegara…
o ile mogę wierzyć „rodzinnym legendom”.

Klucze bezdomne (foto-dokumentacja)
Większość kluczy w moich zbiorach, to klucze bezdomne. Upływ czasu i zapomnienie odebrały im ich pierwotne znaczenie, powodując, że podobnie jak opuszczone domy stały się obiektami niepotrzebnymi, ulegając powolnej degradacji w szufladzie. Pozostają zarazem niemym strażnikiem tajemnic swojej przeszłości – ich obecność skłania do refleksji o nietrwałości i przemijaniu. Poszukiwanie dla nich domu stało się procesem, w którym cel był pretekstem, a najważniejsza była droga. Nie mogąc poznać historii własnych kluczy, odnalazłam dla nich nowe domy, historie i legendy rodzinne.
Klucze symbolicznie pozostały na ścianach swoich nowych domów i nadal można je tam znaleźć.

Klucze poszukują domu
Projekt filmowy powstał w ramach 6 Land Art Festiwalu odbywającego się na terenach pogranicznych, nad Bugiem. Hasłem przewodnim był Dom. Moją inspiracją stała się historia nadbużańskich terenów, których ludność wielokrotnie musiała się przemieszczać, targana dziejowymi zawieruchami.
Losy mojej rodziny były podobne – uchodźcy, imigranci, repatrianci, których wojny, zła sytuacja materialna i inne zagrożenia zmuszały do trudnych wyborów. Nad Bugiem odnalazłam domy opuszczone przez właścicieli, którzy wyprowadzili się, zmarli lub zostali zamordowani. Miejsca te stały się tłem symbolicznej próby znalezienia i dopasowania potencjalnych „domów” dla sześciu wybranych kluczy z rodzinnej kolekcji. Film rejestruje proces poszukiwania. Towarzyszącą ścieżkę dźwiękową stworzyłam korzystając głównie z nagranych na miejscu brzmień.
Jowita Mormul