Katarzyna Navarra – Praktyki niewieście

Zapraszamy do krakowskiej Galerii ZPAF / zpafgallery na wystawę Katarzyny Navarry „Praktyki niewieście”. Organizator: ZPAF Okręg Krakowski. Partner: Instytut Twórczej Fotografii w Opawie. Kuratorka wystawy: Danuta Węgiel. Wernisaż: 17.09. 2026 godz. 18:00. Ekspozycja: 17.09. 2026 – 17.10. 2026.

Projekt współfinansowany ze środków Miasta Krakowa

Praktyki niewieście

Kobieca historia rzadko zapisywana była własnym językiem. Częściej funkcjonowała w przypisach, medycznych raportach, religijnych zakazach lub w milczeniu domowych przestrzeni. Praktyki niewieście przyglądają się temu i splatają się w narrację o doświadczaniu, które – choć głęboko zakorzenione w historii – pozostaje boleśnie aktualne. W centrum idei wystawy znajduje się ciało: podatne, a zarazem sprawcze. Historia medycyny, filozofii i religii ujawnia, jak konsekwentnie odbierano kobietom prawo do decydowania o własnej cielesności, redukując je do materii, nośnika, narzędzia, przypadku. W odpowiedzi na ten porządek wyłania się inny obieg wiedzy: przekazywany międzypokoleniowo, oparty
na relacji z naturą, doświadczaniu i wspólnotowości.

Prezentowane prace nie mają na celu rekonstrukcji przeszłości w sensie archiwalnym. Ujawniają raczej ciągłość mechanizmów, w których język instytucji zderza się z realnym doświadczeniem, a prywatne dramaty zostają podporządkowane abstrakcyjnym zasadom. Obrazy są tu symboliczne, metaforyczne, efemeryczne i wymagają uważności oraz zmiany perspektywy, podobnie jak sama historia kobiet. Katarzyna Navarra

Katarzyna Navarra

Fotografka, artystka wizualna. Absolwentka filologii polskiej Uniwersytetu Zielonogórskiego i Studium Fotografii ZPAF w Warszawie. Wiceprezeska ds. Studium Fotografii w Okręgu Warszawskim Związku Polskich Artystów Fotografików, członkini Rady Artystycznej ZPAF oraz Stowarzyszenia Monada.

Obecnie kształci się w Institut Tvůrčí Fotografie FPF Slezské Univerzity w Opawie.Laureatka konkursów fotograficznych i uczestniczka prestiżowych festiwali, m.in. FotoArtFestival Bielsko-Biała, Vintage Photo Festival Bydgoszcz, Interphoto Białystok, Wschodni Festiwal Fotografii Lublin, Mesiac Fotografie Bratislava, Budapest Art Market, Budapest Photo Festival, Prague Photo Festival.

Autorka i współautorka ponad osiemdziesięciu wystaw indywidualnych i ekspozycji zbiorowych. Jej prace prezentowano zarówno w Polsce, jak i za granicą, a także znajdują się w zbiorach Muzeum Sztuki w Ołomuńcu oraz prywatnych kolekcjach. Mieszka i pracuje w Warszawie.

Wystawa „Praktyki niewieście” Katarzyny Navarry jest projektem, który podejmuje jeden z najważniejszych tematów współczesnej debaty o kobiecej podmiotowości . Artystka nie tworzy prostego komentarza do aktualnych sporów politycznych, lecz buduje wielowarstwową opowieść o pamięci, cielesności i mechanizmach wykluczania kobiecego doświadczenia z głównego nurtu historii. To projekt, który rozgrywa się pomiędzy tym, co publiczne, a tym, co za kurtyną, pomiędzy oficjalnym dyskursem a sferą prywatnych historii przekazywanych z pokolenia na pokolenie.   

Istotnym elementem wystawy jawi się zielnik między innymi  inspirowany herbarium Anny Wazówny. Artystka przekształca  historyczne odniesienie w narzędzie refleksji nad kobiecą wspólnotą i alternatywnymi formami wiedzy. Zgromadzone rośliny przywołują praktyki związane z leczeniem kobiecych dolegliwości, regulacją płodności, spędzaniu brzemienia.  Zielnik nie jest jednak dokumentem etnograficznym ani próbą rekonstrukcji dawnych metod. Staje się symbolicznym archiwum doświadczeń, których nie sposób odnaleźć w oficjalnych zapisach historii, a które stanowiły zasób wiedzy tworzony przez pokolenia  i przekazywany dzięki  kobiecym wspólnotom.

Zielnik został wykonany w technice antotypii. Fotogramy powstałe z naturalnych barwników roślinnych stopniowo blakną i znikają pod wpływem światła.To rozwiązanie formalne okazuje się jednym z najmocniejszych gestów artystycznych całego projektu. Efemeryczność prac nie jest jedynie estetycznym wyborem, ale precyzyjnie koresponduje z tematyką wystawy. Tak jak zanika obraz, tak z pamięci społecznej znikają historie kobiet, ich doświadczenia i praktyki.

Navarra pokazuje, że pamięć nie jest trwałym archiwum, lecz procesem nieustannego odpominania. Jednocześnie artystka unika romantyzowania kobiecej wspólnoty. Za kurtyną rozgrywają się bowiem nie tylko historie solidarności i wzajemnego wsparcia, ale także dramaty wynikające z systemowej przemocy i społecznej obojętności. Drugi nurt wystawy dotyczy sytuacji kobiet pozostawionych bez profesjonalnej pomocy, zmuszonych do podejmowania desperackich decyzji dotyczących własnego ciała. Artystka nie przedstawia ich dosłownie. W cyklu „Ciała (nie)obce”, odwołującym się do historycznych źródeł medycznych, prezentuje przedmioty i narzędzia wykorzystywane do samookaleczeń lub prób przerwania ciąży, często kończących się utratą zdrowia lub życia.

Temat ten rozwija seria czarno-białych fotografii przedstawiających kobiece nogi, u których podstaw pojawiają się kamienie, pióra i patyki przypominające pozostałości opuszczonego gniazda. To sugestywna metafora samotności, braku wsparcia i niemożności wypowiedzenia własnego doświadczenia.

Dopełnieniem projektu jest cykl „Porozmawiajmy”, zestawiający portrety kobiet z różnych pokoleń. Artystka bada w nim sposoby przekazywania pamięci, emocji i doświadczeń, które mimo zmieniających się warunków społecznych często pozostają podobne.

„Praktyki niewieście” są projektem otwartym, rozwijanym przez artystkę od kilku lat. Dzięki temu wystawa nie zamienia się w jednoznaczną deklarację ideową, lecz pozostaje przestrzenią pytań o relacje między ciałem, pamięcią i władzą. To poruszająca opowieść o kruchości pamięci, mechanizmach wymazywania i odzyskiwaniu głosów przez wieki pozostających na marginesie historii.     Danuta Węgiel